BLOG

Tozlarla Oluşan Akciğer Hastalığı: Pnömokonyoz

Pnömokonyoz ; akciğerlerde organik veya inorganik tozların birikmesi ve buna karşı gelişen doku reaksiyonu sonucu oluşan bir dizi hastalık grubunu içine alan, sebep olan toza göre değişik isimlerle adlandırılan ortak bir tanımdır.

Neden olan tozun cinsine göre;

  • Kömürtozu pnömokonyozu: Kömür, karbon
  • Asbestozis : Asbest
  • Silikozis: Silica
  • Berylliozis: Berilyum
  • Siderosis : Demir
  • Bissinosis : Pamuk
  • Silicosiderozis : Silica ve demir

gibi alt gruplara ayrılır.

 

   Pnömokonyozlar; maluliyet ve  tazminat incelemesine tabi tutulan resmi mesleki solunum hastalıklarının yaklaşık yarısını oluşturması ve önlenebilir olması yönüyle iş sağlığı ve güvenliği açısından ayrı bir  önem arzeder.

   Genellikle ilk maruziyetin başlamasından sonra oldukça geç dönemde görülen ve spesifik olmayan nefes darlığı öksürük, balgam çıkarma vb. gibi genel solunum yakınma ve bulguları ile ortaya çıkar.

   Tanıda en önemli unsur, pnömokonyoz yapıcı bir işte çalışma öyküsünün bulunmasıdır. Yakınmaları olan bir kişide başka bir hastalığa bağlı olmayan uyumlu radyolojik bulgular tanı koymada ikinci önemli unsuru oluşturur.

   Maalesef pnömokonyozlara özgü tam şifa içeren spesifik bir tedavi şekli olmamakla birlikte tedavi yaklaşımı temel olarak kişideki mevcut klinik bulgu ve yakınmaların giderilmesine yönelik genel destek yaklaşımı şeklindedir. Kişinin klinik ve radyolojik bulgularının ağırlık derecesine göre belirlenecek aralıklarla takibinin yapılması gerekir.  Pnömokonyoz tanısı konulmuş kişilerin özellikle tüberküloz başta olmak üzere fırsatçı enfeksiyonlar, KOAH benzeri solunum yakınmaları ve bulguları, pnömotoraks, solunum yetmezliği nedeniyle bulundukları mahaldeki bir göğüs hastalıkları merkezince yakın takipte olmaları ve eğer sigara kullanıyorsa bırakması uygundur. 

   Pnömokonyozlarda ilk adım ‘’birincil korunma’’ denilen özellikli tozun kişinin solunum sistemine inmesinin önlenmesidir. Bu bağlamda iş güvenliği profesyonellerinin önerdiği toz maskesi kullanmak önem arzetmektedir. Toz maskeleri koruma sınıfına göre FFP1, FFP2, FFP3 olarak değişmektedir. Tozun yoğunluğuna ve iş güvenliği uzmanının önerisine göre bu koruma sınıflarından bir toz maskesi seçilerek gerekli önlem alınabilir. çok yoğun tozlu ortamlar için bu maskeler de yeterli görülmeyip, yarım yüz maskesi ve toz filtresi de önerilebilmektedir.

   Bunun dışında maruz kalınan tozun tipi, yoğunluğuna göre ortalama 2 yılda bir akciğer grafilerinin pnömokonyozun uluslararası kriterlerine göre incelenmesi; etkilenme saptanan kişilerde erkenden maruzityetin önlenmesi veya azaltılmasıdır.

   Pnömokonyoza ne kadar erken aşamada tanı konulursa akciğerlere vereceği hasar da o kadar sınırlı olacaktır.  Bu nedenle pnömokonyoz yapıcı işlerde çalışanlarda önerilen toz kontrol önlemlerinin alınmasının yanında, erken tanı almış kişilerin uygun koşullarda çalışmalarının sağlanması da sosyal bir zorunluluktur.

Uzm.Dr. Sinem AĞCA ALTUNBEY

Göğüs Hastalıkları Uzmanı & İşyeri Hekimi