BLOG

İş Kazalarının Sonuçları ve Maliyetleri

İş kazaları neticesinde şüphesiz ki en büyük zararı çalışan ve ailesi görmektedir. Bazen günlük hastanede kalmayı kapsayan bu durum kalıcı sakatlanmalara hatta can kayıplarına yol açmaktadır. Dolayısıyla iş kazasına maruz kalanların birinci derece yakınları kişinin yokluğundan etkilenebilmektedir.

Bunun yanı sıra sorumluluğuna göre işverene  de bazı yükümlülükler getirilmiştir. Ceza kanununa  göre işveren davanın özelliğine göre girebilmektedir. İş kazası sonrasında Meslekte kazanına gücü kayıp oranı önemsenmeksizin beden tamlığının korunması ilkesi nedeniyle çalışanın işverenden maddi ve manevi tazminat alına hakkı vardır.

Çalışanın talep edebileceği manevi tazminat hakimin takdir edeceği, doğrudan bir hesabı gerektirmeyen bir miktarın zarara uğrayan kişiye yahut vefat edenin ailesine yaşanan acı, elem ve zorlukları hafifletmek amacına yönelik verilmesidir.

İş kazası nedeniyle maddi tazminat biçimleri daha fazla çeşitliliğe haizdir.

İş göremezlik tazminatı kapsamında cismani zarara uğrayan kimse iş görmezliği ölçüsünde çalışmasının aksayacağı ve bu nedenle yoksun kalacağı gelirin işverenden isteyebileceği kabul edilmiştir.

Destekten Yoksunluk Tazminatı ise iş kazası dolayısıyla  meydana gelen ölümlerde ölen kimsenin destek olduğu kişiler tarafından çalıştırandan istenebilecek tazminat türüdür.

Bunun haricinde SGK'nın da harcamalarını tahsil etmek için rücu tazminatı alma hakkı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 'nda belirtilmiştir.

Yukarıda zikredilenler görünür maliyetlerin haricinde görünmeyen bazı maliyetler de oluşabilmektedir.

Öncelikle iş günü kaybı oluşmakta ve büyük boyutlarda avukat­ mahkeme masrafları çıkabilmektedir. Ayrıca arıza yapan makine veya ünite, üretimin dışına çekilmekte ve prestiji kaybolan şirketin genel olarak çalışanlarında da bir psikolojik çöküntü yaşanmaktadır.

Ulusal boyutta iş kazalarının sonuçları ve maliyetleri mercek altına alındığında ülkemizin iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının yetersizliğinden önemli oranda zarar gördüğü tahmin edilmektedir.

İş kazası ve meslek hastalığına bağlı olarak yaşanılan gayrisafi yurtiçi hasıla kayıplarını gelişmiş ülkeler için % 1-3, end endüstrileşmekte olanlar içinse %4 olarak hesaplayan ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü)'nün yönteminden hareketle Türkiye’nin kaybının her yıl ülke gayrisafi milli hasılalarının yüzde 1 ile, yüzde 4'ü oranında kayıplara yol açtığı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından kaydediliyor.

* Bu güne kadar yapılan gerek ülkemizde gerekse diğer gelişmiş ülkelerde çalışmalarda iş kazalarından doğan maliyetlerin iki ana grupta toplandığı görülmektedir. Bunlardan birisi direkt (dolaysız] maliyet. diğeri indirekt (dolaylı] maliyet olarak ifade edilmektedir. Bazı incelemelerde.direkt maliyet deyimi yerine görünür, bilinen (hesaplanabilen] maliyet veya sigortalanmış maliyet terimi,  indirekt maliyet terimi yerine bilinemeyen,  görünmez (gizli. hidden costs] bu nedenle kolay hesaplanması güç maliyet veya sigortalanmamış (the noninsurable] maliyet terimi kullanılmaktadır.

Görünür Maliyet (Doğrudan Maliyet) :

Tıbbi maliyetler+Sigortaya   ödenen maliyetler+Tazminat maliyetleri+İş günü kaybı+Ortalama yevmiye

Görünmeyen Maliyetler (İndirekt Maliyet):

İş günü ve iş gücü kaybı+Mahkeme masrafları+Fazla mesai+Bina, Makine. Alet. Teçhizat. Üretim veya üründeki hasarın maliyeti+İşin durması nedeniyle uğranan maliyet+işyerinde yapılan denetim, Araştırma ve yazışmaların maliyeti+Verimin düşmesinin maliyeti+Çalışanlardaki moral bozukluğunun getirdiği maliyet+Kazalı çalışanın yerine alınan geçici personele verilen eğitim maliyeti

Bir formül olarak indirekt maliyetler. direkt maliyetlerin 4 katıdır.

MESKA (Meslek Hastalıkları İş Kazaları Araştırma ve Önleme] Vakfı iş kazası geçiren işçiye Sorgulama Formu ile bilgi toplanarak yaptığı bir araştırmada şu bulgulara ulaşmıştır: Kayıtlarını yasal mevzuata uygun tuttuğunu tespit edilen bir gemi yapım tersanesinde ve dört büyük konut yapım şirketinin 8 adet şantiyesinde çalışan toplam 8.250 çalışan arasında iş kazası geçiren çalışana sorgulama formu ile bilgi toplanarak bir maliyet hesaplaması yapılmıştır. Bu araştırmada. meydana gelen iş kazalarına göre doldurulan raporlar ile işyeri sağlık defteri kayıtlarında 30.002"nin üzerinde kayıt gözden geçirilmiş, iş kazası geçirenler için 506 sayılı SSK"ndaki tanıma uygun olarak düzenlenen 422 adet iş kazası raporundan 314'ü ele alınmıştır. Bu 314 rapor, üç ayrı ildeki (İstanbul. İzmit ve Bursa] konut ve gemi yapımı projelerinde yukarıda belirtildiği gibi toplam 8.250 çalışan arasında derlenmiştir. Araştırma sonucu 314 iş kazasından her bir kazanın toplam maliyetinin ortalama 828.44 $ olduğu, bunun 534.23 $'nın direkt maliyet olduğu 294.21 $'nın ise indirekt maliyet olduğu hesaplanmıştır.

Meydana gelen iş kazalarının her birinin işverene toplam maliyeti 828.44 $'a mal olmaktadır. Bu maliyetin içerisinde maddi ve manevi tazminatlar ile mahkeme ve avukatlık masrafları bulunmamaktadır.

Bunlar dahil edilirse bir iş kazasının ortalama direkt maliyeti 534 + 70.726 = 71.554 $ olmakta, dolayısıyla ölümlü bir iş kazasının toplam maliyeti de 534 + 70.726 + 294 = 71.554 $ olmaktadır. Oysa bir kazanın olmaması için işverenin yapacağı giderlerin maliyeti 153.21 $ olarak hesaplanmıştır. Kaldı ki. bazı kazaların olmadan önceki maliyeti sıfırdır.

- İnşatta çalışan kalıpçı ustasının ayağına çivi batmasından dolayı işverene maliyeti 36,5 $ ‘dır.İş kazasının olmaması için kalıpçı, kalıp tahtalarını söktükten sonra çivileri doğru yere istif etseydi ne kendisi, ne de bir başka işçi yaralanmayacak dolayısıyla önlem maliyeti sıfır olacaktır

 

 

 

 

 

Kaynak: İstanbul Büyükşehir Belediyesi,  Günlük Hayatımız ve İş Sağlığı Güvenliği Rehberi ,İBB Basımevi, İstanbul 2016, Sayfa : 50-51